Mantar Enfeksiyonu


Mantar Enfeksiyonu Nedir?


Mantarlar tarafından meydana gelen derinin ve vücudun diğer bölgelerinde, ileri ve özel durumlarda organlarımızda görülebilen inflamatuvar enfeksiyonlardır. 


Bu bölümde, Özel koşullarda görülen diğer mantar enfeksiyonları veya yatarak tedavi edilmesi gereken durumları bu bölümün dışında tutarak, en sık karşılaşılan yüzeysel mantar enfeksiyonları hakkında bilgi verilmektedir. 


Yüzeysel mantar hastalıkları dermatoloji polikliniklerinde ve 1. Basamak sağlık kuruluşlarında en sık karşılaşılan dermatolojik rahatsızlıklar arasındadır. Bu nedenle tanı ve tedavisi hem toplum sağlığı açısından hem de sağlık ekonomisi açısından önem arz etmektedir. 


Ayrıca diyabet gibi bazı hastalıklarda kandidial enfeksiyonlar daha fazla görülebilmektedir. Atopi, topik ve sistemik steroid kullananlarda, ihtiyozis, kollojen vasküler hastalıkları olanlarda yüzeysel mantar enfeksiyonları daha sık görülmektedir. 


Mantarlar doğada her yerde bulunurlar. Havadan, topraktan, hayvanlardan ve insanlardan bulaşabilirler. Yüzeysel olanlar başlıca üç tip cilt enfeksiyonlarına yol açarlar; 


-Dermatofitozlar

-Kandidiazis (yüzeysel formları)

-Malassezia enfeksiyonları

 

Dermatofitozlar: 


İnsan vücudunun keratinize dokularının (deri, saç, tırnak) dermatofitler olarak adlandırılan bir grup filamentöz mantarlar ile gelişen enfeksiyonlarını kapsar. Bu grup içerisinde; Trichophyton, Microsporum ve Epidermophyton yer alır. 


Yaklaşık 10 türü insanlarda sıklıkla enfeksiyona yol açar. Bu mantarlar, jeofilik, zoofilik veya antropofolik olarak sınıflandırılırlar. Doğal rezervuarlarının epidemiyolojik açıdan önemi bulunmaktadır. 


Klinik olarak; Tinea pedis (Ayak mantarı), Onikomikoz (Tırnak mantarı), Tinea corporis (vücut mantarı),


Tinea capitis (kafatası derisi, saç mantarı) şeklinde sınıflandırılabilmektedir.

 

Kandidiazis: 


Bir maya türü olan Candida’ların yol açtığı bir grup enfeksiyonlardır. Tüm Candida enfeksiyonlarının %70-80’inden Candidaalbicans sorumludur. Yüzeysel mantar enfeksiyonu olarak cilt, tırnak ve oral muköz membranların enfeksiyonlarının etkeni olabilirler. Sıklıkla bir saprofit olarak bulunan C.albicans genellikle muköz membranlara nadiren de cilde kolonize olur. 


Oral, kütanöz candidiasis ve onikomikozların etkeni olabilirler. Daha çok en nemli bölge olan deri kıvrımlarında yerleşir. Koyu kırmızı, parlak, çoğunlukla çevresi beyaz bir zarla kaplıdır. Yanma ve kaşıntı vardır. Kaşıntıya bağlı egzema gelişebilir. Enfeksiyona predispozan faktörler arasında; nem gibi yerel etmenler, genel durumun bozulması, beslenme yetersizliği, aşırı zayıflama, enfeksiyon, kan hastalıkları, kanser, şeker hastalığı, hormonal değişiklikler gibi nedenler bulunabilir. 


Candida türleri Sistemik enfeksiyonlara da yol açabilirler. Enfeksiyonun kesin tanısının konabilmesi için laboratuvar testlerine gereksinim bulunmaktadır.

 

Malassezia Enfeksiyonları: 


Lipofilik mayaların yol açtığı enfeksiyonlardır. Pityriasis versicolor (Tinea versicolor) etyolojik ajan olarak enfeksiyonların çoğunda rol almaktadır. P.versicolor ciltte sıklıkla rastlanan, tekrarlamaya meyilli, iyi huylu, sıklıkla asemptomatik ve fırsatçı enfeksiyonlara yol açar. Klinik olarak kendine özgü kepek benzeri pullanma döküntüleri ile göğüste, ektremitelerin proksimal kısımlarında hipo veya hiper pigmente maküllere yol açar. Tinea versicolor, sıklıkla gençlerin özellikle göğüs, sırt, üst kol ve bacak derisini etkileyen bir mantar enfeksiyonudur. Genellikle yüzü etkilemez. 


Hastalıkları tek tek incelemeye geçmeden kişisel hijyen kurallarına (terlik, ayakkabı, tarak gibi ürünlerin kişisel kullanımına dikkat edilmesi; cami, kışla, yatılı okul, yüzme havuzu, spor salonu gibi ortak yaşam alanlarında başkalarının eşyalarının kullanılmaması; parmak araları, kasık gibi bölgelerin kuru ve temiz tutulması) dikkat edilmesi mantar hastalıklarının oluşmaması için son derece gereklidir. Ayrıca diyabet gibi bazı hastalıklarda kandidial infeksiyonlar daha fazla görülebilmektedir. Atopi, topik ve sistemik steroid kullananlarda, ihtiyozis, kollojen vasküler hastalıkları olanlarda yüzeysel mantar infeksiyonları daha sık görülmektedir. 


Görülen Bölgelere Göre Mantar Enfeksiyonlarının Özellikleri Nelerdir?


Tinea Pedis:

Ayaklarda görülen mantar infeksiyonuna tinea pedis denir. Parmak aralarında görülen ve interdigital tip denilen klinik tipi en sık görülen tiptir. Parmak aralarında çatlaklar, kaşıntı, kızarıklık bazen de akıntılı olur. Daha ileri durumlarda ülseratif bir hal alır. İkinici bir tip ise kuru ve hiperkeratotik tiptir. Hafif kızarık bir yüzey üzerinde ayakların yan yüzeylerinde, topuklarda beyaz çizgilerle kendini belli eder. Üçüncü ayak mantarı tipi ise içi sıvı dolu kabarcıklar ile karakterlidir. Bu kabarcıkların ilerleyen durumlarda daha da büyümesi, vezikül durumundan bül durumuna geçişi görülebilir.


Tinea manum:

Avuç içlerinin kronik mantar infeksiyonuna ise tinea manum adı verilir. Genellikle tek elde (daha çok kullanılan elde) ve tinea pedis ile birlikte görülür. Sıklıkla iyi sınırlı, hiperkeratotik, beyaz pullanmalarla karakterize tip olarak görülür.


Tinea Cruris:

Kasıkların subakut ya da kronik mantar infeksiyonuna tinea cruris denir. Genellikle kasıkların her iki tarafında kenarları hafif kabarık olabilen, koyu kırmızı, kahverengi renkte üzeri kabuklu olabilen geniş ise ortadan iyileşme gösterebilen oldukça kaşıntılı bir klinik görünüm arz eder. 

Gövde, kol ve bacakların yüzeysel mantar infeksiyonuna tinea corporis denir. Tek ya da çok sayıda, küçükten-büyüğe ortadan iyileşme gösterebilen, kenarları hafif kabarık, dışa doğru ilerleyen kırmızı-kahverengi üzeri pullanmış alanlarla karakterizedir. 


Tinea Facialis:

Tinea facialis ise yüzde görülen iyi sınırlı yama tarzı ya da plak tarzı kızarık ve pullu bir lezyondur. Genellikle asimetriktir. 


Tinea Capitis:

Saçlı derinin çocuklarda görülen mantar infeksiyonuna tinea capitis denir. Tinea capitisin yüzeysel, saç kaybı bırakacak kadar ağrılı tümöral görünümde olan veya kalın sarımsı yapışık kabuklar halinde görülebilen üç değişik şekli vardır. 

Ayrıca sakal, bıyık el ayak ve ayak tırnaklarında görülen tipleri de vardır.



Mantar Enfeksiyonu Nasıl Teşhis Edilir?


Mantar enfeksiyonlarının teşhisi için gözlem, direk mikroskobik inceleme veya mantar kültürü tetkikleri yaptırılmaktadır. Ayrıca özel durumlarda ileri tetkikler de gerekli olabilir.



Mantar Enfeksiyonu Tedavisi Nasıl Olur?


Mutlaka doktorunuzun reçete ettiği ilaçları, reçeteye uygun olarak kullanınız.



Mantar Enfeksiyonundan Korunma Yolları Nelerdir?


Enfekte bölgeyi temiz ve kuru tutun. Günde en az bir defa yıkayın. Özellikle başparmak çevresini ve deri katlantı bölgeleri iyice kurulayın. Çorap ve ayakkabı giymeden önce ayaklarınızın tamamen kuru olduğundan emin olun. 


Mantarların daha sık görülmesine neden olan faktörler yüksek nemin yanı sıra bağışıklık sisteminde veya hormonlarda bozukluklar olabilir. 


Kişisel hijyen kurallarına (terlik, ayakkabı, tarak gibi ürünlerin kişisel kullanımına dikkat edilmesi; cami, kışla, yatılı okul, yüzme havuzu, spor salonu gibi ortak yaşam alanlarında başkalarının eşyalarının kullanılmaması; parmak araları, kasık gibi bölgelerin kuru ve temiz tutulması) dikkat edilmesi mantar hastalıklarının oluşmaması için son derece gereklidir. Ayrıca diyabet gibi bazı hastalıklarda kandidial infeksiyonlar daha fazla görülebilmektedir. Atopi, topik ve sistemik steroid kullananlarda, ihtiyozis, kollojen vasküler hastalıkları olanlarda yüzeysel mantar infeksiyonları daha sık görülmektedir.